Sıfır Atık Projesi Nedir? 2026 Güncel Rehber

Son güncelleme: Ekim 2026

Sıfır atık, israfı önlemeyi, kaynakları verimli kullanmayı ve oluşan atığı kaynağında türüne göre ayrı biriktirip geri kazanıma göndermeyi esas alan bir atık yönetimi yaklaşımıdır. Türkiye’de 27 Eylül 2017’de başlayan Sıfır Atık Projesi, bugün resmî adıyla Sıfır Atık Hareketi olarak sürüyor ve 2019’dan beri Sıfır Atık Yönetmeliği ile kamu kurumları, belediyeler ve birçok işletme için yasal bir yükümlülük.

Bu rehberde sıfır atığın ne olduğunu, projenin 2017’den bu yana geçirdiği aşamaları, Bakanlığın açıkladığı son verileri, sıfır atık belgesini, renk kodlarını, 1 Temmuz 2026’da Türkiye geneline yayılan depozito sistemini ve bir işletmede sistemin nasıl kurulacağını bulabilirsiniz.

Kısaca:

• Sıfır Atık Hareketi 27 Eylül 2017’de başladı; yasal dayanağı 12 Temmuz 2019 tarihli Sıfır Atık Yönetmeliği’dir.
• Türkiye’nin geri kazanım oranı 2017’de %13 iken 2025’te %37,53’e yükseldi; hedef 2035’te %60, 2053’te %70.
• Sıfır atık belgesi temel, gümüş, altın ve platin olmak üzere dört seviyede verilir; temel belge 5 yıl geçerlidir.
• Biriktirme ekipmanlarında renk skalası kullanılır: kâğıt mavi, plastik sarı, cam yeşil, metal gri, organik atık kahverengi.
• Depozito Yönetim Sistemi (DOA) 1 Temmuz 2026’dan beri Türkiye genelinde uygulanıyor ve depozito bedeli 1 TL.

Sıfır Atık Nedir?

Sıfır atık, hiç çöp üretmemek anlamına gelmez; atığın oluşmasını mümkün olduğunca önlemek, önlenemeyen atığı azaltmak, ürünleri yeniden kullanmak ve kalan atığı türüne göre ayrı biriktirip geri kazanıma göndermek demektir. Sıfır Atık Yönetmeliği’ndeki tanım da üretim, tüketim ve hizmet süreçlerinde atık oluşumunun önlenmesi ve azaltılmasıyla başlar.

Bu yaklaşımın amacı yalnızca çevreyi korumak değildir. Doğru ayrıştırılan kâğıt, plastik, cam ve metal, ham madde olarak ekonomiye geri döner; böylece enerji, su ve doğal kaynak tüketimi azalır, depolama alanlarına giden atık miktarı düşer.

Atık yönetim hiyerarşisi

Sıfır atık yaklaşımı, atık yönetiminde öncelik sırasını belirleyen hiyerarşiye dayanır. Listenin üstündeki adımlar her zaman daha değerlidir:

1. Önleme: Atığın hiç oluşmaması (ör. gereksiz ambalajdan ve tek kullanımlık üründen kaçınmak).
2. Azaltma: Önlenemeyen atığın miktarını düşürmek (ör. çift taraflı baskı, dijital belge).
3. Yeniden kullanım: Ürünü aynı ya da başka bir amaçla tekrar kullanmak.
4. Geri dönüşüm: Atığı ham maddeye çevirip yeni ürün üretmek.
5. Enerji geri kazanımı: Geri dönüştürülemeyen atıktan enerji elde etmek.
6. Bertaraf: Diğer yollar mümkün değilse atığın çevreye zarar vermeden düzenli depolanması.

Bu yüzden sıfır atık ile geri dönüşüm aynı şey değildir: Geri dönüşüm, hiyerarşinin ortasında yer alan bir adımdır; sıfır atığın asıl hedefi atığı kaynağında önlemektir.

Sıfır Atık Projesi Ne Zaman Başladı? Kısa Tarihçe

Sıfır Atık Projesi 27 Eylül 2017’de Emine Erdoğan’ın himayesinde başladı. Pilot uygulamaların ardından Onbirinci Kalkınma Planı’na dahil edilerek devlet politikası hâline geldi ve 2019’da kendi yönetmeliğine kavuştu. Bugün resmî belgelerde “Sıfır Atık Hareketi” adı kullanılıyor; “Sıfır Atık Projesi” ile aynı çalışmayı ifade ediyor.

Rakamlarla Sıfır Atık (2017–2025)

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 30 Mart 2026’da açıkladığı verilere göre Türkiye’nin geri kazanım oranı 2017’de %13 iken 2024’te %36,08’e, 2025’te %37,53’e yükseldi. Hedef, bu oranı 2035’te %60’a, 2053’te %70’e çıkarmak.

Aynı açıklamaya göre 2017’den 2025 sonuna kadar toplam 90 milyon ton geri kazanılabilir atık, Bakanlıktan lisans almış tesislerde işlenerek ekonomiye kazandırıldı:

Bakanlık verilerine göre diğer kazanımlar şöyle:

• Ekonomiye yaklaşık 365 milyar TL katkı sağlandı.
• 270 milyar kWh enerji tasarrufu elde edildi.
• Eylül 2026 açıklamasına göre 2 trilyon litre su ve 60 milyar litre petrol tasarruf edildi.
• 28 milyon kişiye sıfır atık eğitimi verildi.
• Sıfır atık yönetim sistemine geçen bina ve yerleşke sayısı Mart 2026’da 217 bin, Eylül 2026’da 220 bin oldu.

Sıfır Atık Yönetmeliği: Kimler Yükümlü?

Sıfır Atık Yönetmeliği, 2872 sayılı Çevre Kanunu’na dayanır ve 12 Temmuz 2019 tarihli, 30829 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Yönetmelik, EK-1’deki uygulama takviminde yer alan bina ve yerleşkelerin sıfır atık yönetim sistemini kurmasını ve sıfır atık belgesi almasını zorunlu tutar.

Takvimde örneğin kamu kurumları, eğitim ve sağlık kuruluşları, belediyeler, alışveriş merkezleri, konaklama tesisleri, havalimanları, zincir marketler, akaryakıt istasyonları, siteler ve ÇED Yönetmeliği listelerindeki sanayi tesisleri yer alır. 2021 değişikliğiyle takvimde olmayan bina ve yerleşkelerin de bağlı oldukları belediyenin sıfır atık sistemine uygun bir sistem oluşturması zorunlu hâle geldi.

Uygulama 2 Nisan 2024 tarihli Cumhurbaşkanlığı Sıfır Atık Genelgesi ile güçlendirildi. Genelgeye göre sistemi kurmayan, belge almayan ya da belgesi olduğu hâlde sistemi etkin uygulamayan bina, yerleşke ve yerel yönetimler denetlenecek; yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere mevzuata göre idari yaptırım uygulanacak.

Yükümlülükleri işletme türlerine göre ayrıntılı ele aldığımız 2026 Sıfır Atık Yönetmeliği yazımıza da göz atabilirsiniz. Mevzuat değişebileceği için yükümlülüklerin güncel hâlini resmî kaynaklardan kontrol etmenizi öneririz.

Sıfır Atık Belgesi Nedir, Nasıl Alınır?

Sıfır atık belgesi, sıfır atık yönetim sistemini kuran bina, yerleşke ve yerel yönetimlere Sıfır Atık Bilgi Sistemi üzerinden verilen resmî belgedir. Temel seviye belgeyi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği il müdürlükleri düzenler ve belge 5 yıl geçerlidir.

Yönetmeliğe göre il belediyeleri, nüfusu 50 binin üzerindeki ilçe belediyeleri, organize sanayi bölgeleri, alışveriş merkezleri, havalimanları, tren ve otobüs terminalleri, limanlar, 50 ve üzeri odalı konaklama tesisleri ve üniversiteler, temel belgeden sonra gümüş, altın veya platin belge için başvurmakla yükümlüdür. Diğer yerler isterse üst seviyeye başvurabilir.

Temel sıfır atık belgesi için adımlar

1. Kurum içinde sıfır atık sorumlusunu ve çalışma ekibini belirleyin.
2. Hangi atığın nerede ve ne kadar oluştuğunu tespit edin.
3. Renk skalasına uygun biriktirme ekipmanlarını ve geçici atık depolama alanını hazırlayın.
4. Çalışanlara sıfır atık eğitimi verin.
5. Bakanlığın Entegre Çevre Bilgi Sistemi (EÇBS) üzerinden Sıfır Atık Bilgi Sistemi’ne kaydolun ve atık verilerini girin.
6. Uygulamaları gösteren fotoğraflarla belge başvurusu yapın; il müdürlüğünün istediği eksikleri tamamlayın.
7. Ayrı biriktirilen atıkları belediyenin toplama sistemine veya lisanslı atık işleme tesislerine teslim edin ve teslim kayıtlarını saklayın.

Sistemi kurmakla yükümlü olanlar ya da gönüllü kurmak isteyenler, Bakanlıkça yetkilendirilmiş çevre danışmanlık firmalarından destek alabilir; bu bir zorunluluk değildir.

Sıfır Atık Renkleri: Hangi Atık Hangi Kutuya?

Sıfır atık uygulamalarına ilişkin Usul ve Esaslar’a göre atık biriktirme ekipmanlarında her atık türü için belirli bir renk kullanılır. Mevcut kutular yenilenmek zorunda değildir; atık türüne uygun renkte etiketleme, giydirme veya boyama ile uyarlanabilir.

En basit kurulum ikili sistemdir: Kâğıt, plastik, cam ve metal birlikte mavi ekipmanda, geri kazanılamayan atıklar koyu gri ekipmanda toplanır. Malzeme türüne göre ayrı biriktirme yapılıyorsa her atık kendi rengindeki ekipmana atılır. Atık piller ise ayrı biriktirilmeli ve atık pil kutularına bırakılmalıdır. 2021 değişikliğine göre sıfır atık kapsamındaki biriktirme ekipmanlarında sıfır atık logosu bulunur.

Depozito Yönetim Sistemi (DOA) Nedir, Nasıl Çalışır?

Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA), içecek ambalajını iade eden tüketiciye depozito bedelini geri ödeyen sistemdir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yürütülür ve 1 Temmuz 2026’dan beri Türkiye genelinde uygulanır.

• Başlangıç: Şubat 2025’te Sakarya’da pilot olarak başladı, Temmuz 2025’te “7 Bölge 7 İl” uygulamasıyla yaygınlaştı. Bu dönemde iade edilen ambalaj başına 0,25 TL teşvik ödendi.
• Türkiye geneli: 1 Temmuz 2026 itibarıyla depozito bedeli 1 TL’ye yükseldi.
• Tüketici için: Ambalaj iade makinesine veya iade noktasına bırakılır, depozito bedeli dijital cüzdana yüklenir.
• İşletmeler için: Ambalajlı içecek satan veya servis eden market, bakkal, büfe, otel, restoran ve kafeler dbys.gov.tr üzerinden Depozito Bilgi Yönetim Sistemi’ne kaydolup bir saha operatörü seçer.
• Hedef: Yılda yaklaşık 25 milyar ambalajın toplanması. Tam ölçekli entegrasyonun 1 Temmuz 2028’e kadar sürmesi, 2027 sonunda ülke genelinde 10 bin iade makinesine ulaşılması planlanıyor.

İşletmede Sıfır Atık Sistemi Nasıl Kurulur?

Bir işletmede sıfır atık sistemi; sorumlu atanması, atıkların analiz edilmesi, doğru ekipmanın yerleştirilmesi, çalışanların eğitilmesi ve verilerin Sıfır Atık Bilgi Sistemi’ne girilmesiyle kurulur. Aşağıdaki yedi adım ofis, otel, okul, fabrika ve AVM gibi farklı yerlere uyarlanabilir.

1. Sorumlu ve ekip belirleyin: Üst yönetimden bir odak kişi ve her kattan ya da birimden bir temsilci seçin.
2. Mevcut durumu tespit edin: Hangi atığın nerede ve ne kadar oluştuğunu çıkarın. Ofiste kâğıt, mutfakta organik atık ve atık yağ, depoda ambalaj atığı öne çıkar.
3. Önleme ve azaltma tedbirleri alın: Tek kullanımlık bardak ve ambalajları azaltın, dijital belgeye geçin, çift taraflı baskıyı varsayılan yapın.
4. Ekipman planı yapın: Her atık noktası için renk skalasına uygun ve etiketli ekipman belirleyin; ortak alanlarda çok hazneli geri dönüşüm istasyonları kullanın. Kapasiteyi personel sayısına göre hesaplamak için kapasite planlama rehberimize bakabilirsiniz.
5. Eğitin ve yönlendirin: Kutuların üzerine atık türünü gösteren yazı ve piktogram ekleyin; yeni çalışanların oryantasyonuna sıfır atık eğitimini dahil edin.
6. Teslim edin ve kaydedin: Atıkları belediye toplama sistemine veya lisanslı tesislere teslim edin, miktarları Sıfır Atık Bilgi Sistemi’ne girin, teslim belgelerini saklayın.
7. Belge alın ve denetleyin: Temel belgeyi alın, ardından üst seviye için hedef koyun; ayrıştırmanın doğru yapılıp yapılmadığını düzenli olarak kontrol edin.

Sıfır atık uygulamasını şirket kültürünün parçası yapmak için önerilerimizi kurumsal kimlikte atık ayrıştırma yazımızda topladık.

Doğru Sıfır Atık Kutusu Nasıl Seçilir?

Doğru sıfır atık kutusu; kullanılacağı ortama uygun malzemeden yapılmış, renk skalasına göre etiketlenmiş ve oluşan atık miktarına yetecek kapasitede olan ekipmandır. Seçim yaparken şu noktalara bakın:

• Malzeme: İç mekanda paslanmaz veya elektrostatik toz boyalı çelik uzun ömürlü ve kolay temizlenir. Nem, tuzlu hava ve güneşe açık dış mekanlarda doğru paslanmaz çelik kalitesi önem kazanır; farkları 304 ve 316 paslanmaz çelik karşılaştırmamızda anlattık.
• Renk ve etiket: Hazne kapakları veya yüzeyleri renk skalasına uygun olmalı; üzerinde atık türünü gösteren yazı veya piktogram ve sıfır atık logosu bulunmalı.
• Hazne sayısı: Atık analizinize göre 2’li, 3’lü, 4’lü veya 5’li istasyon seçin. Üst seviye belge hedefliyorsanız organik atık için kahverengi hazneyi planlayın.
• Kapasite ve boşaltma: Hazne hacmini kullanıcı sayısına ve boşaltma sıklığına göre belirleyin; iç kova veya poşet tutucu boşaltmayı kolaylaştırır.
• Kapak tipi: Açık ağızlı kapaklar hızlı kullanım sağlar; hijyenin öne çıktığı alanlarda kapalı veya pedallı modeller tercih edilebilir.
• Sabitleme: Dış mekanda zemine sabitlenebilen, darbeye ve hava koşullarına dayanıklı modeller seçin.

Ovata Steel, İstanbul Tuzla’da metal sıfır atık ve geri dönüşüm kutuları üreten bir üreticidir. Sıfır atık kutuları kategorimizde 2’li, 3’lü, 4’lü ve 5’li geri dönüşüm kutularını; açık alanlar için dış mekan çöp kovalarını, sağlık kuruluşları için tıbbi atık kutularını inceleyebilirsiniz. Projenize uygun model ve adet için bize ulaşarak teklif isteyebilirsiniz.

Evde Sıfır Atık İçin Pratik Adımlar

Evde sıfır atık, mutfakta basit bir ayrıştırma düzeni kurmak ve özel atıkları doğru noktalara teslim etmekle başlar:

• Mutfakta iki bölme: Temiz ambalaj atıkları (kâğıt, plastik, cam, metal) bir kapta, geri kazanılamayan atıklar diğerinde toplansın. Bahçeniz varsa organik atıkları kompost yapabilirsiniz.
• Atık yağ: Kullanılmış yağı lavaboya dökmeyin; kapaklı bir şişede biriktirip belediyenizin bitkisel atık yağ toplama noktalarına teslim edin.
• Atık pil: Pilleri evsel atıkla karıştırmayın, ayrı biriktirip pil toplama kutularına bırakın. Nedenini atık pil toplamak neden önemlidir yazımızda anlattık.
• Atık ilaç: Son kullanma tarihi geçmiş ilaçları çöpe veya lavaboya atmayın; eczanelerdeki ya da belediyenin belirlediği toplama noktalarındaki atık ilaç kutularına bırakın.
• Cam: Şişe ve kavanozları yeşil cam kumbaralarına atın; kırık camı sararak atın.
• İçecek ambalajları: Depozitolu ambalajları DOA iade noktalarına götürerek depozito bedelini geri alın.
• Elektronik eşya ve tekstil: Eski elektronikleri ve kullanılmayan kıyafetleri atık getirme merkezlerine veya toplama kampanyalarına teslim edin.
• Önleme: Bez çanta, matara ve yeniden doldurulabilir kaplar kullanın; atmadan önce tamir etmeyi deneyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Sıfır atık projesi ne zaman başladı?

Sıfır Atık Projesi 27 Eylül 2017’de Emine Erdoğan’ın himayesinde başladı. Yasal çerçevesini oluşturan Sıfır Atık Yönetmeliği 12 Temmuz 2019’da Resmî Gazete’de yayımlandı.

Sıfır atık ile geri dönüşüm aynı şey mi?

Hayır. Geri dönüşüm, atığı ham maddeye çevirme işlemidir. Sıfır atık ise atığı önlemeyi, azaltmayı, yeniden kullanmayı ve en son geri dönüştürmeyi kapsayan daha geniş bir yaklaşımdır.

Sıfır atık belgesi zorunlu mu?

Sıfır Atık Yönetmeliği’nin uygulama takviminde yer alan kamu kurumları, belediyeler, AVM’ler, konaklama tesisleri ve sanayi tesisleri gibi bina ve yerleşkeler için zorunludur. Diğer işletmeler gönüllü olarak başvurabilir. 2024 Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’ne göre yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere idari yaptırım uygulanır.

Sıfır atık belgesi kaç yıl geçerli?

Temel seviye sıfır atık belgesi 5 yıl geçerlidir. Gümüş, altın ve platin belgeler için temel belgenin alınmasından en az 12 ay sonra başvuru yapılabilir.

Sıfır atık renkleri nelerdir, metal hangi kutuya atılır?

Kâğıt-karton mavi, plastik sarı, cam yeşil, metal gri, organik atık kahverengi, geri kazanılamayan atık koyu gri ekipmana atılır. Kompozit atık için turkuaz, bitkisel atık yağ için koyu mavi, atık ilaç için beyaz, tekstil için pembe, elektronik atık için mor renk kullanılır.

Türkiye’nin geri kazanım oranı kaç?

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 30 Mart 2026’da açıkladığı verilere göre geri kazanım oranı 2025’te %37,53 oldu. Bu oran 2017’de %13’tü; hedef 2035’te %60, 2053’te %70.

Depozito Yönetim Sistemi (DOA) nasıl çalışır?

Tüketici depozitolu içecek ambalajını iade makinesine veya iade noktasına bırakır, depozito bedeli dijital cüzdanına yüklenir. Sistem 1 Temmuz 2026’dan beri Türkiye genelinde uygulanıyor ve depozito bedeli 1 TL.

Uluslararası Sıfır Atık Günü ne zaman?

Uluslararası Sıfır Atık Günü her yıl 30 Mart’ta kutlanır. BM Genel Kurulu bu günü 2022’de Türkiye’nin girişimiyle ilan etti.