Okullar İçin Sıfır Atık Kutusu Rehberi: Sınıf, Koridor ve Bahçe İçin Hangi Model?

Son güncelleme: Ekim 2026

Okullar için sıfır atık kutusu seçerken tek bir model her alana uymaz. Sınıfta kâğıt, kantinde plastik ve yemek artığı, bahçede karışık ambalaj ağır basar; bu yüzden her alana orada oluşan atığa göre bölme sayısı ve renk seçilmelidir. Sıfır Atık Yönetmeliği’nin okullar için uygulama takvimi 31 Aralık 2022’de tamamlandı, yani bugün öğrenci sayısı ne olursa olsun tüm okullar sistemin kapsamında.

Bu rehberde okul alanlarına göre hangi atıkların ayrılacağını, hangi renk kutuların kullanılacağını, güvenli ve dayanıklı kutunun nasıl seçileceğini ve sistemin okulda adım adım nasıl kurulacağını bulacaksınız.

Okullarda sıfır atık zorunlu mu?

Evet. 12 Temmuz 2019’da Resmî Gazete’de yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliği, eğitim kurumlarını öğrenci sayısına göre üç aşamada sisteme dahil etti. Son aşama 50’den az öğrencisi olan okullar için 31 Aralık 2022’de doldu. Bu nedenle bugün tüm okulların sıfır atık yönetim sistemini kurmuş olması beklenir.

Aynı takvim yurtlar için de geçerlidir. Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) Eylül 2022 açıklamasına göre 29.400 okul sıfır atık belgelendirme sürecini tamamlamış, 1.325 okulda sıfır atık kütüphanesi kurulmuş ve 9 milyon öğrenciye sıfır atık eğitimi verilmişti. Konu 2026’da da okulların gündeminde: MEB, “Yeşil Vatan – Benim Okulum Geleceğe Çare” etkinliklerinde Nisan 2026’nın temasını “Sıfır Atık” olarak belirledi.

Okul alanlarına göre sıfır atık kutusu seçimi

Doğru kutu, o alanda en çok oluşan atığa göre seçilir. Sınıflarda kâğıt, kantin ve yemekhanede plastik, içecek kartonu ve yemek artığı, koridorlarda ise karışık ambalaj atığı öne çıkar. Aşağıdaki tablo, okul alanlarına göre ayrılması gereken atıkları, kullanılacak renkleri ve uygun bölme sayısını özetler.

Sınıflar ve öğretmenler odası

Sınıflarda atığın büyük kısmı kâğıttır. Çoğu sınıf için geri kazanılabilir atık (mavi) ve diğer atık (koyu gri) bölmeli 2’li bir kutu yeterli bir başlangıçtır. İkili sistemde mavi bölme kâğıt, plastik, cam ve metali birlikte alır; ayrıştırma daha sonra toplama noktasında yapılır.

• Yer: Kutuyu kapıya yakın, geçişi daraltmayan bir noktaya koyun.
• Etiket: Her bölmede renk, yazı ve resim birlikte olsun. Okuma bilmeyen ana sınıfı öğrencileri resimli etiketle ayrım yapabilir.
• Boşaltma: Sınıftaki kutuyu kimin, hangi sıklıkla ve nereye boşaltacağını baştan belirleyin. Ayrılmış atık temizlik sırasında tek poşette birleşirse emek boşa gider.
• Öğretmenler odası ve idare: Kâğıt miktarı daha fazla olduğu için mavi, sarı ve koyu gri bölmeli 3’lü bir ünite ile pil kutusu uygun bir başlangıçtır.

Koridorlar ve giriş holleri

Koridorlar ve giriş holleri okulun ortak toplama noktalarıdır. Burada kâğıt, plastik, cam ve metali ayıran 4’lü bir ünite kullanmak, sınıflardaki 2’li kutulardan gelen atığın da türüne göre ayrılmasını kolaylaştırır. Pil de toplanacaksa 5’li ya da pil kutulu bir model seçin.

• Her katta en az bir toplama noktası planlayın; merdiven başları ve kantine giden yollar iyi seçeneklerdir.
• Kutular kaçış yollarını, yangın dolaplarını ve kapı açılışlarını kapatmamalıdır.
• Çok bölmeli üniteler tekli kutulardan geniştir; sipariş vermeden önce yerleştirilecek duvarın genişliğini ölçün.

Kantin ve yemekhane

Kantin ve yemekhane okulun en çok ve en karışık atık üreten alanlarıdır. Plastik şişe ve ambalaj (sarı), içecek kartonu (turkuaz), metal içecek kutusu (gri) ve yemek artığı (kahverengi) ayrı toplanmalıdır. Mutfakta oluşan bitkisel atık yağ ise lavaboya dökülmeden koyu mavi bidonda biriktirilir.

• Organik atık: Yemek artığı kovası kapaklı olmalı ve sık boşaltılmalıdır; böylece koku ve haşere önlenir.
• Bitkisel atık yağ: Biriken yağ, Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği’ne uygun şekilde yetkili toplayıcıya teslim edilir.
• Kompost: MEB’in “Çevre Dostu Bin Okul” projesinde okullar için organik atığa yönelik kompost makinesi planlandı. Bahçesi olan okullar organik atığı kompostlayarak bahçede kullanabilir.
• Kantin işletmecisi: Ayrıştırma kurallarını kantin işletmecisiyle de paylaşın; ambalaj atığının büyük kısmı tezgâhın önünde oluşur.

Okul bahçesi ve spor alanları

Bahçedeki kutular yağmura, güneşe ve darbeye açıktır, teneffüste itilip çekilebilir. Bu yüzden dış mekana uygun malzeme ve kaplamaya sahip, zemine sabitlenebilen ya da devrilmeyecek ağırlıkta, kapaklı modeller seçin. Teneffüs alanlarında geri kazanılabilir atık ve diğer atık için ikili bir düzen iyi bir başlangıçtır.

Bahçe ve spor alanları için park bahçe çöp kovaları ve dış mekan çöp kovaları kategorilerine bakabilirsiniz. Malzeme, kaplama ve sabitleme detaylarını dış mekan çöp kovası seçerken dikkat edilmesi gereken 5 teknik detay yazımızda anlattık.

Atık piller ve özel atıklar

Atık piller diğer atıklarla karıştırılmadan ayrı kutularda biriktirilir. Pil kutusunu öğrencilerin evden pil getirebileceği giriş holü veya kütüphane gibi görünür bir noktaya koymak toplamayı kolaylaştırır. Laboratuvar kimyasalları, revir atıkları ve bozuk elektronik cihazlar sıfır atık kutusuna atılmaz.

• Pil: Atık pil kutusu modelleri ayrı biriktirme için tasarlanmıştır. Pillerin neden ayrı toplanması gerektiğini atık pil toplamak neden önemlidir yazımızda anlattık.
• Elektronik eşya: Bilgisayar, projeksiyon cihazı gibi atık elektrikli ve elektronik eşyalar (mor) belediyenin toplama noktalarına veya toplama kampanyalarına teslim edilir.
• Tekstil: Kayıp eşya dolabında birikip sahibi çıkmayan giysiler tekstil (pembe) olarak ayrı toplanabilir.
• Tehlikeli atıklar: Laboratuvar kimyasalları ve revirdeki tıbbi atıklar tehlikeli atık sınıfındadır ve kendi mevzuatına göre ayrıca yönetilir.

Sıfır atık renkleri: okulda en çok kullanılan renkler

Okullardaki kutu renkleri, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın Ocak 2022’de yayımlanan usul ve esaslarındaki renk skalasına göre seçilir. İkili sistemde yalnızca mavi ve koyu gri kullanılır; atıklar türüne göre ayrı toplandığında her atık türünün kendi rengi vardır.

Mevcut kutularınız bu renklere uymuyorsa hepsini değiştirmeniz gerekmez; usul ve esaslar mevcut ekipmanın etiketleme, giydirme veya boyamayla uygun renge getirilmesine izin verir. Sistemin arka planı ve renk listesinin tamamı için Sıfır Atık Projesi Nedir? rehberimize bakabilirsiniz.

Okul için güvenli ve dayanıklı kutu seçimi

Okul kutusu hem yoğun kullanıma hem de çocuklara uygun olmalıdır. Devrilmeyen, keskin kenarı olmayan, kolay temizlenen ve her bölmesi yazı ve resimle işaretlenmiş kutular, hem güvenliği hem de doğru ayrıştırmayı destekler. Satın almadan önce aşağıdaki kontrol listesini kullanabilirsiniz.

• Denge: Kutu geniş tabanlı ya da yeterince ağır olmalı; gerekirse duvara veya zemine sabitlenebilmeli.
• Kenarlar: Sac kenarları kıvrılmış ve çapaksız olmalı.
• Ağız ve kapak: Atık ağzı küçük yaş gruplarının uzanabileceği yükseklikte olmalı; açık ağız ya da parmak sıkıştırmayan yaylı kapak tercih edilmeli.
• Temizlik: İç kovalar çıkarılabilmeli, yüzey kolay silinmeli.
• Poşet tutucu: Poşetin kova içine kaymasını önler ve boşaltmayı hızlandırır.
• İşaretleme: Her bölmede renk, atık türü yazısı ve piktogram olmalı.
• Malzeme: İç mekanda fırın boyalı sac yeterlidir; ıslak ve dış alanlarda malzeme ve kaplama ayrıca değerlendirilmelidir. Paslanmaz çelik kaliteleri için 304 mü, 316 mı? yazımıza bakabilirsiniz.
• Kapasite: Kova hacmini boşaltma sıklığına göre seçin. Hesap mantığı için kapasite planlama yazımız fikir verebilir.

Sıfır atık sistemi okulda adım adım nasıl kurulur?

Bakanlık rehberlerinde sıfır atık yönetim sistemi yedi aşamada kurulur. Okulda süreç bir sorumlu öğretmen ya da ekip belirlenmesiyle başlar, kutuların yerleştirilmesiyle uygulamaya geçer ve aylık izleme ile raporlamayla devam eder.

1. Odak noktaların belirlenmesi: Okul müdürü sistemi kuracak ve izleyecek bir öğretmeni ya da ekibi görevlendirir. Sıfır atık kulübü bu ekibin parçası olabilir.
2. Mevcut durum tespiti: Hangi alanda hangi atığın, yaklaşık ne kadar oluştuğu belirlenir.
3. Planlama: Kutuların yerleri, boşaltma sorumluları ve eğitim takvimi planlanır.
4. İhtiyaçların belirlenmesi ve temini: Her alan için gereken kutu türü ve sayısı listelenir, eksikler uygulamadan önce temin edilir; mevcut kutular renge uyarlanır.
5. Eğitim ve bilinçlendirme: Öğrenciler, öğretmenler, temizlik personeli, kantin işletmecisi ve veliler bilgilendirilir.
6. Uygulama: Kutular görünür, renk kodlu ve etiketli şekilde yerleştirilir.
7. Raporlama: Uygulama aylık izlenir, aksaklıklar düzeltilir ve veriler raporlanır.

Sıfır atık belgesi başvurusu Sıfır Atık Bilgi Sistemi üzerinden yapılır. Temel seviye belgeyi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü düzenler ve belge 5 yıl geçerlidir.

Okul için model seçimi

Alanlara göre belirlediğiniz bölme sayısı, kutu modelini de belirler. Aşağıdaki Ovata Steel modelleri metal gövdeli, elektrostatik fırın boyalı ve ayrı iç kovalıdır. Pil kutulu modeller, öğrencilerin pil bırakabileceği koridor ve giriş holleri için uygundur.

Diğer seçenekler için sıfır atık kutuları kategorisine göz atabilirsiniz. Teklif isterken okulunuzdaki alanları, her bölmeye konacak atık türünü ve adetleri belirtin. Siteden verilen siparişler ücretsiz kargoyla 3–5 iş gününde teslim edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Okullarda sıfır atık sistemi zorunlu mu?

Evet. Sıfır Atık Yönetmeliği eğitim kurumlarını öğrenci sayısına göre takvime bağladı: 250 ve üzeri öğrencili okullar 31 Aralık 2020’ye, 50–249 öğrencili okullar 31 Aralık 2021’e, 50’den az öğrencili okullar 31 Aralık 2022’ye kadar sisteme geçecekti. Takvim tamamlandığı için bugün tüm okullar kapsamdadır.

Okul için hangi renk sıfır atık kutuları gerekir?

İkili sistemde mavi (geri kazanılabilir) ve koyu gri (diğer atık) yeterlidir. Ayrı toplamada kâğıt için mavi, plastik için sarı, cam için yeşil, metal için gri, organik atık için kahverengi, içecek kartonu için turkuaz ve diğer atık için koyu gri kullanılır. Pil ayrı kutuda toplanır.

Sınıfa kaç bölmeli sıfır atık kutusu konmalı?

Çoğu sınıf için geri kazanılabilir atık (mavi) ve diğer atık (koyu gri) bölmeli 2’li bir kutu yeterli bir başlangıçtır. Sınıfta atığın büyük kısmı kâğıt olduğu için daha fazla bölme genelde gerekmez. Ayrıştırma koridordaki 4’lü veya 5’li ünitelerde tamamlanabilir.

Kantin ve yemekhanede hangi atıklar ayrı toplanır?

Plastik şişe ve ambalaj (sarı), içecek kartonu (turkuaz), metal içecek kutusu (gri), yemek artığı (kahverengi) ve diğer atıklar (koyu gri) ayrı toplanır. Mutfakta oluşan bitkisel atık yağ lavaboya dökülmez; koyu mavi bidonda biriktirilip yetkili toplayıcıya teslim edilir.

Okulda atık piller nasıl toplanır?

Atık piller diğer atıklarla karıştırılmadan ayrı bir pil kutusunda biriktirilir. Kutu, öğrencilerin evden pil getirebileceği giriş holü veya kütüphane gibi görünür bir yere konmalıdır. Bazı sıfır atık ünitelerinde bölmelerin yanında ayrı bir pil kutusu bulunur.

Okul bahçesi için nasıl bir çöp kovası seçilmeli?

Bahçe için dış mekana uygun malzeme ve kaplamaya sahip, kapaklı ve zemine sabitlenebilen ya da devrilmeyecek ağırlıkta bir model seçilmelidir. Teneffüs alanlarında geri kazanılabilir atık ve diğer atık için ikili bir düzen yeterli bir başlangıçtır.

Mevcut kutular sıfır atık renklerine uymuyorsa ne yapılmalı?

Kutuları değiştirmek zorunlu değildir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın usul ve esasları, mevcut biriktirme ekipmanının etiketleme, giydirme veya boyama ile atık türüne uygun renge getirilmesine izin verir. Her bölmeye ayrıca atık türünü gösteren yazı ve resim eklenmelidir.

Okullar sıfır atık belgesini nasıl alır?

Okul önce sıfır atık yönetim sistemini kurar, ardından Sıfır Atık Bilgi Sistemi üzerinden başvurur. Temel seviye sıfır atık belgesini Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü düzenler ve belge 5 yıl geçerlidir. Sistem aylık izleme ve raporlamayla sürdürülür.

Kaynaklar

• Sıfır atığın uygulama takvimi belirlendi – TRT Haber, 12 Temmuz 2019
• Okullardaki sıfır atık, iklim değişikliği ve enerji çalışmalarında hedef büyütüldü – Millî Eğitim Bakanlığı, 15 Nisan 2022
• İklim değişikliği çalışmaları kapsamında okullarda yeni dönemin yol haritası belirlendi – Millî Eğitim Bakanlığı, 29 Eylül 2022
• MEB okullarda nisan ayı temasını “Sıfır Atık” olarak belirledi – Bengü Türk, 8 Nisan 2026
• Sıfır atık usul ve esasları ve renk skalası – Takvim, 6 Ocak 2022
• Sıfır Atık Nedir? (uygulama aşamaları) – KTO bilgi notu (kto.org.tr)
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
• Mevzuat Bilgi Sistemi – Sıfır Atık Yönetmeliği (RG 12.07.2019, sayı 30829)