Sıfır Atık Kutusu Etiketleri: Renk, Piktogram ve Yerleşim Kontrol Listesi

Son güncelleme: Ekim 2026

İyi bir sıfır atık kutusu etiketinde beş şey bulunur: atık türünün rengi, büyük harflerle atık türü yazısı, atık türünü gösteren bir görsel, o bölmeye atılabilecek ve atılamayacak şeylerin örnekleri ve sıfır atık logosu. Sıfır atık kutusu etiketleri doğru hazırlandığında kutunun rengi değişmeden de doğru ayrıştırma sağlanabilir; mevzuat da mevcut kutuların etiketleme veya giydirme ile uygun renge getirilmesine izin verir.

Bu rehberde mevzuatın etiketler için ne istediğini, örnek etiket metinlerini, etiketin nereye ve nasıl yerleştirileceğini, sık yapılan hataları ve kopyalayıp kullanabileceğiniz bir kontrol listesini bulacaksınız.

Mevzuat sıfır atık kutusu etiketleri için ne istiyor?

Mevzuat etiketler için ayrıntılı bir şablon vermez, ama üç temel şey ister: atık türüne uygun renk, atığa özgü bilgilendirici işaret veya yazı ve sıfır atık logosu. Atık ilaç kutusu için ise ayrıca “Atık İlaç” ibaresi zorunludur. Aşağıdaki tablo ilgili hükümleri özetler.

Yönetmelik atıkların türlerine göre en az ikili biriktirilmesini esas alır: geri kazanılabilir atıklar (mavi) ve diğer atıklar (koyu gri). Bu yüzden en basit sistemde bile her kutunun ve her bölmenin ayrı etiketi olmalıdır.

İyi bir sıfır atık etiketinde olması gerekenler

Etiketin görevi, kişinin kutunun önünde iki saniyede doğru kararı vermesini sağlamaktır. Bunun için renk, büyük ve kısa bir atık türü yazısı, görsel ve örnekler birlikte kullanılmalıdır. Uzun açıklama yerine “atılır” ve “atılmaz” örnekleri, en sık yapılan hataları doğrudan önler.

1. Renk bandı: Atık türünün sıfır atık skalasındaki rengi; kutu farklı renkteyse etiketin rengi esas alınır.
2. Atık türü yazısı: Büyük harflerle ve tek kelimeyle: KÂĞIT, PLASTİK, CAM, METAL, ORGANİK, DİĞER ATIK.
3. Görsel: Atık türünü gösteren basit bir çizim veya fotoğraf.
4. Atılır örnekleri: O bölmeye en sık atılan üç-dört nesne.
5. Atılmaz örnekleri: En sık yanlış atılan bir-iki nesne.
6. Sıfır atık logosu: Bakanlığın yayımladığı logo.
7. Gerekirse ikinci dil: Otel, havalimanı ve turistik alanlarda İngilizce gibi ikinci bir dil.

Sıfır atık renkleri ve örnek etiket metinleri

Etiket renkleri, Ocak 2022’de yayımlanan usul ve esaslardaki renk skalasına göre seçilir. Aşağıdaki tablo her atık türü için rengi, etikette yazacak kısa başlığı ve “atılır” ve “atılmaz” örneklerini verir. Kendi kurumunuzda en sık görülen hatalara göre örnekleri değiştirebilirsiniz.

Koyu mavi (bitkisel atık yağ), pembe (tekstil) ve mor (atık elektrikli ve elektronik eşya) etiketleri de aynı mantıkla hazırlanır. Atık piller renk skalasında yer almaz; ayrı bir atık pil kutusunda “ATIK PİL” yazısıyla toplanır. Renklerin arka planı için Sıfır Atık Projesi Nedir? rehberimize bakabilirsiniz.

Piktogram ve görsel kullanımı

Renk tek başına yeterli değildir. Federal Almanya Sağlık Bakanlığı’nın sağlık portalına göre erkeklerin yaklaşık yüzde 8’i ve kadınların yüzde 0,4’ü renk görme bozukluğu yaşar; en yaygın sorun kırmızı ile yeşili ayırt etmektir. Yazı ve görsel, renkleri ayırt edemeyen kişilerin de doğru bölmeyi bulmasını sağlar.

• Basit görseller: Şişe, kutu, kâğıt, elma kabuğu gibi herkesin tanıdığı nesneleri gösteren sade çizimler kullanın.
• Tek tasarım dili: Tüm etiketlerde aynı çizim tarzını ve aynı yerleşimi kullanın.
• Okuma bilmeyenler: Okul öncesi ve ilkokul gibi alanlarda görsel, yazıdan daha önemlidir. Okul uygulaması için okullar için sıfır atık kutusu rehberimize bakabilirsiniz.
• Belirli bir set şart değil: Bakanlığın kriterleri “atığa özgü bilgilendirici işaret veya yazı” ister, belirli bir piktogram seti tarif etmez. Önemli olan, binanın tamamında aynı setin kullanılmasıdır.

Etiket nereye ve nasıl yerleştirilir?

Etiket, kişinin atığı atmadan hemen önce baktığı yerde olmalıdır: bölmenin ağzının hemen üstünde veya ön yüzde, göz hizasına yakın. Kapaklı kutularda etiket kapak açıkken de görünmelidir. Çok bölmeli ünitelerde her bölmenin etiketi kendi ağzının üstünde durmalı, komşu bölmeyle karışmamalıdır.

• Ağzın yanında: Etiketi atık ağzına en yakın, önden görünen yüzeye yerleştirin.
• Kapak açıkken görünür: Yalnızca kapağın üstüne yapıştırılan etiket, kapak kalkınca görünmez olur.
• Aynı sıra: Çok bölmeli ünitelerde atık türlerinin sırasını bina genelinde aynı tutun; insanlar bir süre sonra konuma göre atar.
• Duvar panosu: Kutunun üstüne asılan büyük bir bilgilendirme panosu, özellikle kantin ve giriş gibi kalabalık alanlarda etiketi destekler.
• Görünür nokta: Kutuları rahatlıkla görülebilecek ve erişilebilecek yerlere koyun; arkada kalan bir köşedeki etiketin faydası olmaz.

Etiket malzemesi ve dayanıklılık

Sıfır atık kutuları her gün dokunulan ve temizlenen ekipmanlardır. Bu yüzden etiket suya ve temizlik ürünlerine dayanıklı, silinebilir bir yüzeye sahip olmalı, köşeleri kalkmamalıdır. Dış mekanda güneş ışığı renkleri soldurabilir; dış mekan etiketleri buna uygun malzemeden seçilmelidir.

• İç mekan: Laminasyonlu veya üstü koruyucu kaplamalı yapışkan etiket, sık silinen yüzeylerde daha uzun dayanır.
• Dış mekan: Güneşe ve yağmura dayanıklı malzeme seçin; renkler solduğunda etiketi yenileyin.
• Metal yüzey: Fırın boyalı ve paslanmaz yüzeyler temiz ve yağsız olduğunda etiket daha iyi tutar.
• Değiştirilebilirlik: Toplama düzeni değiştiğinde etiketin kolayca sökülüp yenisinin takılabilmesi işinizi kolaylaştırır.

Sık yapılan etiketleme hataları

Etiketleme hatalarının çoğu, kutunun ne istediğini kullanıcıya açıkça söylememekten kaynaklanır. Yalnızca renk kullanmak, aynı binada farklı etiket tasarımları bulundurmak ve “diğer atık” bölmesini etiketsiz bırakmak en sık görülen hatalardır.

• Yalnızca renk: Yazısız ve görselsiz renkli kutular, renk görme sorunu olanlar ve ziyaretçiler için anlaşılmaz.
• Hatalı renk: Metal için turkuaz ya da cam için mavi gibi skalaya uymayan renkler kullanmak.
• Diğer atık bölmesinin unutulması: Geri kazanılabilir atık bölmesinin yanında etiketli bir diğer atık bölmesi yoksa, kirli atıklar geri dönüşüm bölmesine gider.
• Belirsiz yazı: “Atık”, “Çöp” gibi genel yazılar yerine atık türünü yazın.
• Tutarsız tasarım: Her katta farklı etiket kullanmak.
• Güncellenmeyen etiket: Toplama düzeni değiştiği halde eski etiketin kalması.

Sıfır atık kutusu etiketleme kontrol listesi

Aşağıdaki kontrol listesini, kutuları yerleştirmeden önce ve denetimlerde kullanabilirsiniz. Her madde, mevzuattaki bir hükme ya da sahada en sık görülen bir soruna karşılık gelir. Listeyi sıfır atık ekibinizin aylık kontrol formuna da ekleyebilirsiniz.

1. Her bölmenin rengi sıfır atık renk skalasına uygun mu?
2. Her bölmede büyük harflerle atık türü yazısı var mı?
3. Her bölmede atık türünü gösteren bir görsel var mı?
4. “Atılır” ve “atılmaz” örnekleri yazılı mı?
5. Sıfır atık logosu kutunun üzerinde mi?
6. Atık ilaç kutusu beyaz ve üzerinde “Atık İlaç” yazıyor mu?
7. Pil, ayrı ve etiketli bir kutuda mı toplanıyor?
8. Her geri kazanılabilir bölmenin yanında etiketli bir diğer atık bölmesi var mı?
9. Etiketler kapak açıkken de görünüyor mu?
10. Atık türlerinin sırası ve etiket tasarımı bina genelinde aynı mı?
11. Gerekiyorsa ikinci dil eklendi mi?
12. Etiketler temiz, okunaklı ve köşeleri kalkmamış mı?

Etiketlemeye uygun kutu seçimi

Etiketin işe yaraması için her atık türünün ayrı bir bölmesi ve görünür bir ön yüzü olmalıdır. Ayrı iç kovalı çok bölmeli üniteler bu açıdan avantajlıdır. Ovata Steel’in sıfır atık üniteleri fırın boyalı metal gövdeli ve ayrı iç kovalıdır; pil kutulu modeller de vardır.

• Ovata-433: 4’lü + pil kutusu, 27 × 97 × 70 cm, 4 × 40 litre iç kova.
• Ovata-432: 5’li + pil kutusu, 27 × 120 × 70 cm, 5 × 40 litre iç kova.

2’li ve 3’lü seçenekler dahil tüm modeller için sıfır atık kutuları kategorisine bakabilirsiniz. Kurum genelinde sıfır atık kültürü oluşturmak için kurumsal kimlikte atık ayrıştırma yazımız da fikir verebilir. Teklif isterken her bölmeye konacak atık türünü ve adetleri belirtin. Siteden verilen siparişler ücretsiz kargoyla 3–5 iş gününde teslim edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Sıfır atık kutusu etiketinde neler olmalı?

Atık türünün rengi, büyük harflerle atık türü yazısı, atık türünü gösteren bir görsel, “atılır” ve “atılmaz” örnekleri ve sıfır atık logosu bulunmalıdır. Otel ve havalimanı gibi alanlarda ikinci bir dil eklemek de faydalıdır.

Sıfır atık logosu kutuya konmak zorunda mı?

Evet. 9 Ekim 2021’de Sıfır Atık Yönetmeliği’nin 14. maddesine eklenen fıkraya göre sıfır atık yönetim sistemi kapsamında yerleştirilen biriktirme ekipmanlarında, atık getirme merkezlerinde ve toplama araçlarında sıfır atık logosu kullanılır.

Kutunun rengi uymuyorsa etiket yeterli olur mu?

Evet. Ocak 2022’de yayımlanan usul ve esaslar, mevcut biriktirme ekipmanının atık türüne uygun renkte etiketleme, giydirme veya renklendirme ile uyarlanmasına izin verir. Etiketin rengi, yazısı ve görseli atık türünü açıkça göstermelidir.

Sıfır atık renkleri nelerdir?

Kâğıt ve geri kazanılabilir atık mavi, plastik sarı, cam yeşil, metal gri, organik atık kahverengi, kompozit turkuaz, bitkisel atık yağ koyu mavi, atık ilaç beyaz, tekstil pembe, atık elektrikli ve elektronik eşya mor, diğer atık koyu gridir.

Atık ilaç kutusunda ne yazmalı?

Sıfır Atık Yönetmeliği’ne göre atık ilaç biriktirme ekipmanı beyaz olmalı ve üzerinde “Atık İlaç” ibaresi bulunmalıdır. Kutu paslanmaz metal veya yüksek yoğunluklu plastikten, kapağı kilitlenebilir ve atılan ilacın geri alınamayacağı şekilde yapılmalıdır.

Etiket kutunun neresine yapıştırılmalı?

Bölmenin ağzına en yakın, önden görünen yüzeye ve göz hizasına yakın bir yere yapıştırılmalıdır. Kapaklı kutularda etiket kapak açıkken de görünmelidir. Çok bölmeli ünitelerde her etiket kendi bölmesinin üstünde durmalıdır.

Sıfır atık etiketlerinde piktogram zorunlu mu?

Bakanlığın kriterleri ekipmanlarda “atığa özgü bilgilendirici işaret veya yazı” ister ve belirli bir piktogram seti tarif etmez. Yine de yazıyla birlikte görsel kullanmak, renk görme sorunu olanların ve okuma bilmeyen çocukların doğru bölmeyi bulmasını kolaylaştırır.

Pil kutusu için hangi renk kullanılır?

Atık piller sıfır atık renk skalasında ayrı bir renkle tanımlanmaz. Piller diğer atıklarla karıştırılmadan, üzerinde “Atık Pil” yazan ayrı bir pil kutusunda toplanır. Bazı sıfır atık ünitelerinde bölmelerin yanında ayrı bir pil kutusu bulunur.

Kaynaklar

• Sıfır Atık Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik – Resmî Gazete, 9 Ekim 2021, sayı 31623
• Mevzuat Bilgi Sistemi – Sıfır Atık Yönetmeliği (RG 12.07.2019, sayı 30829)
• Sıfır atık usul ve esasları ve renk skalası – Takvim, 6 Ocak 2022
• Sıfır atık uygulamaları usul ve esasları yayımlandı – Yeni Akit, 6 Ocak 2022
• Sıfır Atık Yönetim Sisteminin Kurulması İçin Kriterler – Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Edirne İl Müdürlüğü)
• Renk körlüğü – gesund.bund.de (Federal Almanya Sağlık Bakanlığı)